क्रान्तिको विरासत कि विभाजनको राजनीति ? जनयुद्धपछि उनीहरूको योगदानको हिसाब खोज्ने बेला भएन ?प्रचण्डलाई गाली गरेर क्रान्तिकारी भइँदैन, क्रान्तिको उपलब्धि जोगाउनव्यवहार, विचार र राजनीतिक जिम्मेवारी पनि देखाउनुपर्छ।
नेपालको राजनीतिक इतिहासमा १० वर्षे माओवादी जनयुद्ध र २०६२/६३ को जनआन्दोलन सामान्य राजनीतिक घटना थिएनन्। ती आन्दोलनले नेपाली समाजको राजनीतिक चेतना, राज्यव्यवस्था र सामाजिक संरचनामा ऐतिहासिक परिवर्तन ल्याए। सामन्ती राजतन्त्रको अन्त्य, गणतन्त्र स्थापना, संघीयता, धर्मनिरपेक्षता, समावेशिता र सामाजिक न्यायका मुद्दालाई राष्ट्रिय राजनीतिको मूल प्रवाहमा स्थापित गर्नु ती संघर्षका महत्त्वपूर्ण उपलब्धि हुन्। तर आज ती उपलब्धिको स्वामित्व लिने र आफूलाई सच्चा क्रान्तिकारी प्रमाणित गर्नेहरूलाई एउटा गम्भीर प्रश्न सोध्नुपर्ने बेला आएको छ– शान्ति प्रक्रियामा प्रवेश गरेपछि उनीहरूले मुलुक, पार्टी, क्रान्ति र जनताका लागि वास्तवमा के गरे ?
कसैको राजनीतिक आलोचना गर्नु अपराध होइन। प्रचण्ड वा माओवादी नेतृत्वका कमजोरी, गल्ती र अवसरवादी प्रवृत्तिको आलोचना हुनुपर्छ। तर नेतृत्वलाई गाली गर्दैमा कोही क्रान्तिकारी हुँदैन। आज सामाजिक सञ्जालमा केही व्यक्तिलाई सच्चा क्रान्तिकारीको दर्जा दिँदै प्रचण्डलाई गाली गर्ने प्रवृत्ति देखिन्छ। उनीहरूको विचारसँग सहमत हुने साथीहरूको समर्थन पनि देखिन्छ। तर भावनात्मक समर्थनभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा राजनीतिक योगदान, व्यवहार र परिणाम हो। क्रान्तिकारी हुनु भनेको विगतका भाषण र नारामा सीमित हुनु होइन, वर्तमानका चुनौतीसँग जुधेर परिवर्तनको बाटो देखाउनु हो।
२०६२/६३ पछिको राजनीतिक यात्रालाई फर्केर हेर्दा एउटा गम्भीर प्रश्न उठ्छ। क्रान्तिको उपलब्धिलाई संस्थागत गर्नुपर्ने समयमा पार्टीभित्र एकता, वैचारिक बहस र संगठनात्मक सुदृढीकरणको सट्टा विभाजनको शृङ्खला किन बढ्दै गयो ? पार्टी फुटाउने, नेतृत्वमाथि निरन्तर गाली र अप्रमाणित आरोप लगाउने, नयाँ पार्टी खोलेर आफ्नै सीमित घेराभित्र रमाउने प्रवृत्तिले क्रान्तिकारी आन्दोलनलाई कति बलियो बनायो ? जनताको विश्वास जित्न नसक्ने र संगठन विस्तार गर्न नसक्ने राजनीतिक अभ्यासलाई क्रान्तिको निरन्तरता भन्न सकिन्छ ?
अर्को महत्त्वपूर्ण प्रश्न बदलिँदो राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय भूराजनीतिलाई बुझ्ने क्षमतासँग जोडिएको छ। राजनीति समय, परिस्थिति र शक्ति सन्तुलनअनुसार अघि बढ्छ। हिजोको रणनीति आज पनि जस्ताको तस्तै लागू हुन्छ भन्ने सोच राजनीतिक अपरिपक्वता हो। नौलो जनवादी क्रान्तिका कुरा गर्नु तर त्यसअनुसारको स्पष्ट विचार, कार्यदिशा, कार्यनीति र व्यावहारिक कार्यक्रम प्रस्तुत गर्न नसक्नु कार्यकर्ता तथा समर्थक जनतालाई अन्योलमा राख्नु हो। क्रान्तिको नारा लगाएर मात्र समाज परिवर्तन हुँदैन; त्यसका लागि स्पष्ट योजना, संगठन, जनसमर्थन र परिणाममुखी संघर्ष आवश्यक हुन्छ।
विडम्बना के छ भने, आफूलाई विद्वान्, सिद्धान्तनिष्ठ र क्रान्तिकारी भन्ने कतिपय पात्रहरूको व्यवहारले दलाल पुँजीवादी व्यवस्थालाई नै बल पुर्याएको देखिन्छ। उनीहरू परिवर्तनको विकल्प दिनुभन्दा पुरानै व्यवस्थाको आलोचनामा रमाइरहेका छन्। जनताको जीवनस्तर सुधार्ने, उत्पादन र रोजगारी बढाउने, शिक्षा, स्वास्थ्य तथा सामाजिक न्याय सुनिश्चित गर्ने विषयमा उनीहरूको ठोस राजनीतिक हस्तक्षेप कहाँ छ ? व्यवस्था बदल्ने कुरा गर्नेहरूले जनताको दैनिक जीवन बदल्ने कार्यक्रम पनि दिनुपर्दैन ?
अब प्रश्न प्रचण्ड सही कि गलत भन्नेमा मात्र सीमित हुनुहुँदैन। प्रचण्डको नेतृत्वका कमजोरीको समीक्षा हुनुपर्छ, जनयुद्धका उपलब्धिको रक्षा हुनुपर्छ र शान्ति प्रक्रियापछिका सबै राजनीतिक पात्रको योगदान तथा कमजोरीको निष्पक्ष मूल्याङ्कन हुनुपर्छ। तर इतिहासको जिम्मेवारीबाट कोही पनि उम्कन पाउँदैन। पार्टी फुटाउने, आन्दोलन कमजोर बनाउने र नयाँ विकल्प दिन नसक्नेहरूले पनि आफ्नो राजनीतिक हिसाब जनतासामु बुझाउनुपर्छ।
त्यसैले आज प्रश्न छ– २०६२/६३ पछि तपाईंहरूले के गर्नुभयो ? कति जनताको पक्षमा उभिनुभयो ? कति संगठन निर्माण गर्नुभयो ? कति उपलब्धि रक्षा गर्नुभयो ? र मुलुकलाई कुन नयाँ राजनीतिक दिशा दिनुभयो ? प्रचण्डलाई गाली गरेर होइन, आफ्नो योगदान र वैकल्पिक कार्यदिशा प्रस्तुत गरेर क्रान्तिकारी प्रमाणित हुने समय आएको छ। क्रान्ति कसैको निजी सम्पत्ति होइन, न त यसको इतिहासलाई आफ्नो अनुकूल व्याख्या गर्ने अधिकार कसैलाई छ। जनताले अब भाषण होइन, व्यवहार खोजिरहेका छन्; आरोप होइन, विकल्प खोजिरहेका छन्। इतिहासले अन्ततः नारालाई होइन, योगदानलाई मूल्याङ्कन गर्छ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्